GLUREN DOOR DE BUREN
Op donderdag 29 september 2011 heeft de Purmerendse gemeenteraad ingestemd met het voorstel om ook in Purmerend een Burgerinformantennetwerk op te zetten. “Burgernet is een uniek samenwerkingsverband tussen burgers, gemeente en politie om de veiligheid in de woon- en werkomgeving te bevorderen.” Zo begint de website die informatie geeft over het burgerinformantennetwerk en burgerinformanten werft. Boven aan de pagina staat een man voor een ingetrapt bushokje, schichtig uit zijn ogen te kijken, terwijl hij een mobieltje aan zijn oor houdt.
In Nederland zijn momenteel een aantal gemeentes waar actief gebruik gemaakt wordt van Burgernet. Hoe dit werkt staat ook duidelijk op de pagina “Burgernetdeelnemers krijgen een ingesproken bericht via de (mobiele) telefoon of een tekstbericht per SMS met het verzoek uit te kijken naar een duidelijk omschreven persoon of voertuig.” Hoe een persoon duidelijk wordt omschreven, wordt in een successtory op de site vermeldt: “Signalement: man, 35-45 jaar, zwart krullend haar, ¾ leren zwarte jas, Spijkerbroek.” Wie over de Amsterdamse Dappermarkt of Albert Cuypmarkt loopt, heeft binnen vijf minuten de eerste tien verdachten al gevonden die aan deze omschrijving voldoen. De site gaat verder met het aanprijzen van dit unieke samenwerkingsverband, want moeilijk is het niet. Het kan “gewoon vanuit de eigen woning, op straat of vanaf de werkplek”. Alleen het woord ‘gezellig’ mist nog.
Met het op 29 september genomen raadsbesluit, kan ook de Purmerender binnenkort gezellig een avondje burgernetten. Eerst via de kliklijn een meldinkje plaatsen om vervolgens in opdracht van burgernet de opsporing te verzorgen. Sommige tegenstanders van burgernet zijn bang dat er een soort burgerwacht zal ontstaan. Deze angst is ongegrond, burgernet is immers geheel anoniem. Niemand weet, wie nog meer actief zijn om de wijk veiliger te maken. Met een beetje geluk zijn ook de buren naast u en tegenover u aangesloten, maar zeker weten doet u dit natuurlijk niet. Het blijft dus uitkijken.
Burgernetten is vrijwilligerswerk. Anders dan de echte politieinformant op de tv, krijgt de burgerinformant geen geld voor een, in het burgernet verstrikte, boef. Burgerinformanten krijgen wel bepaalde voorinformatie. Burgernet biedt immers “de mogelijkheid om naast opsporing ook te informeren over veiligheidssituaties of u te alarmeren indien zich een vervelend voorval voordoet”. Zo krijgt u “informatie over een stoomstoring in uw buurt of een waarschuwing voor een grote brand waar u hinder van kunt ondervinden”. Dat is voor iedere burgerinformant natuurlijk een grote winst. Wanneer ‘s avonds de lichten in het huis allemaal uitgaan, hoeft de burgernetter er niet meer aan te twijfelen of dit door een stroomstoring komt. Ook krijgt de burgerinformant als eerste te horen dat bij een grote brand alle ramen en deuren gesloten moeten worden.
Maar wat kunt u met deze informatie? Eigenlijk niets, want de burgerinformant heeft geen geel fluoriserend Burgernetvestje, zelfs geen button om op te spelden. Als informant van de politie wil men immers anoniem blijven.
Wie 40-45 jaar geleden gezegd zou hebben dat Nederlanders in 1994 verplicht worden om, onder bepaalde omstandigheden, een identiteitsbewijs te tonen, zou voor gek worden verklaard. Toch kon minister Donner in 2005 zelfs de identificatieplicht verscherpen en zonder veel tegengas, door de kamer jagen. Wie in 1984 dacht dat George Orwell met zijn boek 1984 er helemaal naast zat, heeft vorig jaar nog kunnen zien hoe de Purmerendse raad cultuuronderwijs opoffert aan cameratoezicht. Die gene die nu de vrees uitspreekt dat burgerinformanten in de toekomst ook actief ingezet zullen worden om informatie op eigen initiatief aan de politie of andere overheden door te spelen, wordt als een soort doemdenker neergezet. Ga je echter na wat er van dat doemdenken in de 20ste eeuw tot op heden is uitgekomen, zul je beseffen dat een doemdenkerhet zelfde is als wat men tegenwoordig een visionair zou noemen.
Bespiedt worden door camera’s, burgers die elkaar in de gaten houden vanuit de anonimiteit van mobieltjes, pc’s, vanachter het bastion van de eigen woning of vanuit het “andere” bastion van de auto. Oppassen dat we niet doorschieten laten we dan hopen dat er niet meer mensen met dezelfde kenmerken rondlopen als bijvoorbeeld ” zwarte baseball pet en rode scooter” Een heksenjacht zou dan wel eens het gevolg kunnen zijn Waar is die open samenleving gebleven ? Een samenleving waarin “buurtgevoel en saamhorigheid” vanzelfsprekende zaken waren en dit soort zaken opgelost werden is samenspraak met een “zichtbare” wijkagent. Ik wordt nu al benadert door buren die “verdachte” jongeren zagen met een donkerkleurige huidskleur die wel wat “van plan zouden kunnen zijn” We maken elkaar gek en dat terwijl Purmerend zo ongeveer een van de veiligste steden in Nederland is. Het grootste probleem in mijn wijk is niet de veiligheid maar (cynisch bedoelt) “hoe raak ik mijn auto voor de deur kwijt”
Weg met dit soort “big brother is watching you” initiatieven wat er bovendien vanuit gaat dat het apparaat erachter (GGD, politie, leveranciers van nutsvoorzieningen) perfect functioneren. We slagen er nog steeds niet in de simpele informatievoorziening voor elkaar te krijgen van meldingen via radio t.v. en verkeersborden. Gisteren weer voor een tunnel staan wachten zonder dat er ook maar iets op de borden of radio te zien of te horen was Zie ook het voorbeeld van de NS afgelopen winter. Liever terug naar een wijk of stad waarin instanties fysiek aanwezig zijn en die er allereerst voor zorgen dat de “ouderwetse” informatiekanalen functioneren alvorens de volgende stap te maken. Mijn blackberry zit al overvol met nodeloos “geneuzel” van mensen die de gewone telefoon zo ongeveer als een reliek van een voorbijgaand tijdperk zien !
Ik blijf verbaast staan over dit soort ontwikkelingen. Ten tijde van de tweede kamer verkiezingen had ik het gevoel dat er elk moment opgeroepen kon worden tot een kristalnacht. Ondertussen worden in Nederland de spiek en kliksystemen ingevoerd waar we de Sovjet unie en andere regiems om verfoeid hebben. Ik zie in dat burgernet grote overeenkomsten met het netwerk van ‘Inoffizielle Mitarbeiter (IM)’ in de voormalige DDR.
Het zou een goede zaak zijn als de Nederlanders wat wantrouwiger naar hun bestuurders waren. Het gaat allemaal onder het motto “ik heb niets te verbergen” maar ondertussen worden we vanaf het wieg tot het graf gecontroleerd. 1984 zou verplichte literatuur moeten zijn. Iedereen roept Orwell bij elke vorm van toezicht, maar ik vraag me af hoeveel mensen het boek daadwerkelijk gelezen hebben. De paranoia en het verraad uit het boek zijn voor mij aansprekender als de technologie. Maar buurman, gaat u maar rustig slapen, burgernet waakt over u.