4 MEI

Het weer was somber in mijn gedachte. Zware wolken hingen boven de Nederlandse polders. De lucht rook naar kruitdampen. Ik zag de silhouetten van twee Duitse soldaten, hun geweren met bajonetten op de rug, over de dijk patrouilleren en uit de wolken stortte als een baksteen een Stuka richting aarde, zijn neus op het laatste moment optrekkend nadat hij zich van zijn bommenlast had ontdaan.

De ontgoocheling was groot toen ik ontdekte dat die eerste meiweken de zon had geschenen. Een helder blauwe hemel met schapenwolkjes waartegen een Geschwader bommenwerpers afstak terwijl laarzen door lentegroene weiden marcheerden tussen de margrietjes en paardenbloemen. Voor mij, als kind, was de combinatie oorlog en mooi weer een onbegrijpelijke. Naar wat ik van die oorlog hoorde, ik ben 15 jaar na het einde van de oorlog geboren, kon het niet anders dan dat het hele land in rouw was gedompeld en het maakte allemaal een diepe indruk op mij.

Toch vond ik 4 mei een rotdag. De manisch depressieve tendens van dodenherdenking gevolgd door bevrijdingsdag kon ik ook niet goed begrijpen. Het land was somber, de mensen waren somber en, in mijn gedachte was ook het weer steeds somber en op de tv waren op de toenmalige zenders Hilversum 1 en 2 alleen maar sombere programma’s. Daar werd je als kind niet gelukkig van. Bovendien hadden we Vietnam en ‘Nixon moordenaar’ en dronk ik demonstratief geen Cola.

De waarde van 4 mei is pas later in mij opgekomen. Met het toenemende besef van mooi weer in oorlogsdagen. Na het lezen van kranten uit de oorlog, waar de verhouding van oorlogsnieuws en ander nieuws niet veel anders is dan nu. Waar vacatures in stonden, reclames voor Persil. Waarin nieuwe bioscoopfilms werden gerecenseerd en de nieuwste voorjaarsmode werd beschreven. Dat het leven zo normaal mogelijk door ging in die oorlogsdagen was voor mij net zo onbegrijpelijk als dat het ook mooi weer kan zijn als er oorlog is.

Vorige maand hoorde ik iemand zeggen dat die dodenherdenking steeds minder betekent naar gelang het aantal mensen dat de oorlog heeft mee gemaakt ook steeds minder wordt of omdat er bevolkingsgroepen zijn die niets met die tweede wereld oorlog te maken hebben. Zelf ben ik van mening dat de tweede wereldoorlog, die zijn littekens heeft achter gelaten in ons landschap en in onze cultuur, een wezenlijk bestanddeel is van wie wij als Nederlanders zijn. Nog steeds bepaalt de tweede wereldoorlog mede hoe wij ons opstellen jegens buitenlanders. Het bepaalt onze houding ten opzichte van vredesmissies. En net zo als het mooi weer kan zijn in oorlogstijd kan de tweede wereldoorlog symbool staan voor alle oorlogen, maar nooit kunnen alle oorlogen de ergste oorlog uit onze moderne geschiedenis vervangen.